فلج مغزی چیست؟
فلج مغزی در تمام کشورها و در میان خانواده های مختلف دیده می شود. از هر سیصد کودکی که متولد میشود یک نفر مبتلا به فلج مغزی بوده و یا اینکه بعداً دچار فلج مغزی خواهد شد.
کلیۀ کودکان فلج مغزی میتوانند از آموزش و تعلیم و تربیت ابتدایی بهرهمند شوند، این آموزش می تواند در پیشرفت آنان مؤثر باشد.
فلج مغزی اگر چه قابل درمان نیست ولی اثرات آن را میتوان کاهش داد و اجزای این امر به زمان شروع کمک به کودک و همچنین به میزان آسیب مغزی وی بستگی دارد. هر قدر رسیدگی به کودک را زودتر شروع نمائیم بهبود بیشتری در وضعیت وی حاصل میگردد.
انواع فلج مغزی
1. اسپاستیک : سفت و سخت شدن ماهیچه هارا اسپاستیک میگویند. سختی ماهیچهها موجب کندی و ناموزون شدن حرکات میگردد . صدور دستورات غلط از سوی بخش صدمه دیده مغز موجب وضعیت غیرطبیعی بدن میگردد ، و حرکات را در آن شرایط برای کودک دشوار میسازد . در این حالت تنوع حرکات غیر ممکن شده و تغییرات به تدریج در بدن گسترش مییابند . با مضطرب شدن کودک سختی ماهیچهها شدت مییابد. در این حالت کودک تلاش بیشتری نموده و حرکاتش بیش از اندازه سریع میگردند . با تغییر وضعیت سر کودک ، سختی ماهیچهها از یک قسمت بدن به قسمت های دیگر انتقال می یابد . فلج اسپاستیک رایج ترین نوع فلج مغزی است .
2. همی پلژی : که دست ، بدن و پا را در یک طرف بدن در بر میگیرد . بازوان به سمت داخل چرخیده و خم میشود ، پا به طرف داخل چرخیده و خم میشود . ایستادن بر روی نک پنجه پا انجام میگیرد .
3. دی پلژی : این فلج بر پا بیش از دست ها تأثیر میگذارد .دست ها حالتی نسبتاً ناموزون پیدا میکنند ، پاها در هم پیچیده و به طرف داخل بر میگردند، عمل ایستادن بر روی نک انگشتان پا انجام میگیرد .
4. کوا در پلژی : بر سراسربدن تأثیر میگذارد . کنترل سر توسط کودک بسیار ضعیف میباشد ، بازوان به سمت داخل چرخیده و خم میشوند ، دست ها به حالت مشت در میآیند ، پا ها در هم پیچیده و به طرف داخل برمیگردند ، ایستادن بر روی نک انگشتان انجام میگیرد .
5. اتتوید : حرکات آتتوز به معنای حرکات کنترل نشده میباشد . این حرکات به طور نامنظم و ناگهانی ، کند و پیچ در پیچ ( کرم وار ) در پاها ، بازوها ، دست ها و یا صورت کودک ظاهر میشوند . این حرکات به طور پیوسته روی میدهند .و هنگامی که کودک هیجان زده یا مضطرب است ، این حرکات شدید تر شده و با آرام شدن وی اندکی تخفیف مییابند . با تغییر شکل ماهیچهها و نرم وسخت شدن آنها، وضعیت غیر طبیعی بدن پیوسته ظاهر میگردد . ناموزونی اندام بندرت گسترش می یابند . تغییر شکل دائم ماهیچه ها ، حفظ بدن را مشکل میسازد ، بنابراین این افراد تعادل بسیار اندکی دارند . در صورتی که این بیماری بر صورت نیز تأثیر گذاشته باشد ، صحبت کردن برای این افراد سخت شده و حرفهایشان به راحتی قابل فهم نمی باشد . کودکان اتتوید همانند نوزادان بدنی نرم و لخت دارند حرکات کنترل نشده آنها معمولاً در سنین دو تا سه سالگی ظاهر میگردد ، و ظهور آنها به تدریج صورت میگیرد . تعدادی از این کودکان تا آخر عمر به همان صورت نرم و لخت باقی میمانند.
6. آتاکسیک : لرزش نامنظم عضلات را آتاکسی میگویند . این حرکات نامنظم هنگامی ظاهر میگردند که فرد سعی میکند تعادل خود را برقرار نماید ، راه برود یا با دستهایش کاری انجام دهد . مثلاً هنگامی که کودک میخواهد اسباب بازی را بردارد ، در اولین اقدام خود ناموفق میماند. ایستادن و راه رفتن را دیر یاد میگیرد ، زیرا که تعادل او برای انجام این اعمال ضعیف می باشد .
7. مختلط : در بسیاری از کودکان خصوصیات بیش از یک نوع فلج مغزی دیده میشود . مثلاً در بعضی از کودکان ، حرکات فلج مغزی اسپاستیک و اتتوید تواماً دیده میشود .
مشکلات افراد فلج مغزی
بینایی:
لوچی چشم معمولترین مشکل در فلج مغزی است . بسیاری از خردسالان گاه گاهی نگاهشان چپ میشود ، ولی با بزرگتر شدن، این نقص در آنها برطرف میگردد . کودکان بزرگتر از ۶ ماه را که دارای این مشکل میباشند باید نزد متخصص چشم برد ، زیرا که ممکن است کودک تنها از یک چشم خود استفاده کند. تعداد اندکی از کودکان ممکن است در این رابطه احتیاج به جراحی داشته باشند. در بعضی موارد تجویز عینک از سوی پزشک این نقص را بر طرف میسازد.
شنوایی:
بعضی از کودکان بخصوص آندسته که مبتلا به فلج مغزی آتتوید میباشند، ممکن است دارای نقص شنوایی باشند. این امر یادگیری صحیح را برای آنها مشکل تر می سازد.اگر کودک دارای مشکل شنوایی است باید با طبیب مشورت نمود. در بعضی موارد سمعک می تواند برای این کودکان مفید باشد.
خوردن و صحبت کردن:
اعمال خوردن و صحبت کردن هر دو به قدرت کنترل ماهیچههای زبان،لبها،و حلق بستگی دارند. ضعف کنترل ماهیچهها در این قسمت مشکلاتی را در عمل جویدن و غورت دادن ایجاد می نماید و یادگیری صحبت را به تاخیر می اندازد.کمک به کودک برای بیشتر خوردن به طور طبیعی آمادگی وی را بزای یادگیری صحبت بالا می برد. مطمئن شوید کودک به اندازه کافی غذا خورده است. سعی کنید او را با غذاهای جامد تغذیه نمائید تا جویدن را یاد بگیرد. اکثر کودکان مبتلا به فلج مغزی با تشویق و ایجاد فرصت مناسب برای آنها صحبت کردن را یاد میگیرند، لیکن کلمات آنها برای سایرین قابل فهم نیست در این صورت آنها ممکن است نیازهای خود را به روشی دیگر مثل اشاره کردن بیان نمایند.
رشد
کودکانی که غذا خوردنشان با اشکال همرا میباشد ممکن است آهستهتر از سایر کودکان رشد نماید و کودکان بزرگتر لاغرتر از حد معمول باشند زیرا که حرکت آنها در اطراف کمتر از کودکان عادی بوده است و عضلاتشان رشد لازم را ندارد. معمولا دست و پای فلج کودکان همی پلژی نازکتر و کوتاهتر از دست و پای دیگران می باشد.
کند آموزی:
اغلب تصور میشود کودکانی که نمیتوانند به طور واضح صحبت نمایند و یا عضلات صورت خود را خیلی خوب کنترل نمایند، کند ذهن هستند. این امر در نمام موارد صادق نیست. در حدود نیمی از کودکان فلج مغزی دارای مشکلات یادگیری هستند. ما بقی، بخصوص آنهایی که مبتلا به فلج مغزی آتتویید می باشند، از هوش خوب و یا متوسط برخوردار هستند .
شخصیت و رفتار:
فلج مغزی میتواند بر رشد شخصیت کودک تاثیر بگذارد. این امر به دلیل این است که حرکت و برقراری ارتباط برای وی با اشکال توام بوده و انجام کار او را به سادگی خسته و عصبی نموده یا او را وادار به ترک آن کار مینماید. صبور بودن در برابر این افراد و تشویق آنها و تلاش برای درک آنها امور مهمی به شمار آیند (بالا بردن کیفیت رشد خرد سالان فلج مغزی-1374).
گفتار:
از علائم مشخصههای بیماران دچار فلج مغزی درگیری آتتوئید دارند که مشخصه آن، حرکات غیر ارادی آهسته و پیچشی، و نیز حرکتهای ناگهانی و جهشی(با تشنجهای عاطفی و نیز با تلاش برای انجام حرکتهای هدفدار، افزایش مییابد) میباشد. اختلال تکلم نیز عموما وجود داشته و ممکن است شدید باشد( اختلال گفتار فلجی دیس آرتری).
· ضعف کلی در مهارتهای حرکتی دهان .
· دشواری در هماهنگ کردن عمل تنفس در هنگام صحبت کردن.
· ضعف در کنترل بلندی صدا.
· ممکن است اختلال هایی در درک وبیان گفتار وجود داشته باشد.
· ممکن است نتوانند ارتباط کلامی برقرار نمایند.
اختلال های همراه با بیماری وسایر مشکلات(بیماری سبب شناسی در آسیبهای گفتار و ز بان- سالی جی پور،کاتلین ال رید)